Ryżowiec siwy Lonchura (daw. Padda) oryzivora – to mały ptaszek z rodziny astryldowatych, występujący w Indonezji, głównie na wyspach Jawa, Bali, Sumatra. W wielu krajach tropikalnych introdukowana, zwłaszcza w Azji południowo-wschodniej. Zamieszkuje tereny porośnięte trawą, trzcinami, wybiera również zarośla, rzadkie lasy i tereny uprawne ( np. pola ryżowe), gdzie przebywa w małych stadach. Osiąga długość ciała około 14 cm oraz masę 23-28g. Podstawowe ubarwienie młodych u tego gatunku ptaka jest szaro – brązowe z czarnym dziobem. Z wiekiem (po kilku miesiącach) wybarwiają się – po bokach czarnej głowy występują owalne, białe plamy. Skrzydła oraz grzbiet jest szaroniebieski. Brzuch z jaśniejszymi piórkami o cynamonowo-szarym zabarwieniu, a pióra podogonowe są białe, sam ogon jest czarny. Oczy obramowane są czerwoną obwódką, a dziób jest perłowo – różowy.

Rozróżnianie płci
Dymorfizm płciowy u ryżowca jest słabo zaznaczony. Samczyki mają nieco większy i ciemniejszy dziób oraz intensywniejszą obwódkę wokół oczu. Natomiast samiczka posiada mniejszy i jaśniejszy dziobek. Niektórzy odróżniają także te ptaki po tym, że u samiczki jasna barwa brzucha jest wyraźniej odcięta od siwej barwy klatki piersiowej, natomiast u samczyka przechodzi ona bardziej stopniowo. Tak samo jak u kanarków, śpiew jest domeną samców. Wydają one melodyjne trele i turkoty podobne do dźwięku dzwoneczków. Samczyki zalecając się do samiczek, podskakują i podrygują na gałązce.

Odmiany barwne
Wyhodowano wiele odmian barwnych ryżowca m.in.: szeki ( biało-czarne, biało-szafirowe, biało-brunatne), biały, izabelowaty, ciemny opal (ciemny srebrny), jasny opal (jasny srebrny), czarnogłowy, agatowy, kremowy, pied, pastel.

Utrzymanie
Dla dwóch samiczek wystarczy nam klatka wielkości ok. 60x50x40. Jako jej wyposażenie powinniśmy mieć liczne naturalne żerdki, piasek do wysypywania dna, poidełko, karmnik na karmę suchą oraz mokrą, różnego rodzaju drabinki, a przede wszystkim miseczkę/basenik do kąpania. Ryżowce uwielbiają się kąpać. Nie przeszkadza im nawet niska temperatura! Dlatego musimy zadbać, aby klatka stała w miejscu osłoniętym od wiatru. Te towarzyskie ptaki możemy łączyć z innymi gatunkami, np. kanarkami, papużkami falistymi, nimfami, zeberkami ( uwaga – z zeberkami i mewkami mogą się rozmnożyć) mewkami oraz innymi astryldami, pod warunkiem zapewnienia im większej klatki bądź woliery. Z im mniejszymi mieszkańcami przyjdzie im mieszkać, tym większą klatkę musimy zapewnić, gdyż mogą gnębić mniejsze od siebie ptaki, jeśli przestrzeń życiowa będzie dla nich za mała. W literaturze zdarzy się natknąć na informacje, że można utrzymywać ryżowce w wolierze zewnętrznej, gdy temperatura nie spada poniżej 10 stopni, po uprzedniej aklimatyzacji ptaków. Natomiast niektórzy hodowcy utrzymują całorocznie te ptaki na zewnątrz, nawet gdy temperatura spada do -10 stopni. Nie może to być miejsce wietrzne. Bo nawet w ujemnej temperaturze te ptaki lubią się kąpać i mogą się wyziębić. U innych hodowców, ptaki mają w zimie dostęp do ogrzewanego pomieszczenia z możliwością swobodnego wylotu do zewnętrznej woliery. Jeszcze inni utrzymują te astryldy w nieogrzewanych pomieszczeniach wewnętrznych bez woliery zewnętrznej.

Hodowla
Aby rozpocząć hodowlę możemy połączyć ptaki 1-4 letnie na kilka sposobów. Z grupy kilku osobników wybieramy dobraną parę i umieszczamy w klatce/wolierze 100x50x60cm wyposażonej w dwie budki lęgowe. Innym sposobem jest utrzymanie kilkanastu par w jednej wielkiej wolierze z dużą ilością budek. Tak wielka grupa chętniej się rozmnaża, gdyż czują się bezpieczniej. Można też utrzymywać po jednej parze z różnych gatunków ptaków w jednej wolierze. Jeśli chcemy trzymać z innymi ptakami więcej niż jedną parę danego gatunku, to powinny to być minimum 3 pary. Możliwe kombinacje to albo jedna, albo trzy i więcej. Dwie pary będą rywalizować między sobą. Samczyki mogą się wzajemnie przeganiać. Gdy woliera jest za mała, często się zdarza, że do lęgów podchodzi jedynie para dominująca. Wtedy należy ją oddzielić do osobnej klatki. Jeśli ptaki nie wykazują zbytniej chęci do rozmnażania, można je rozdzielić około 8 tygodni przed planowanymi lęgami według płci. Trzeba je obficie karmić mieszanką odpowiednią dla tego okresu, a także odrobaczyć i sprawdzić ich stan zdrowia. Jeśli zmieniają często miejsce budowy gniazda, należy sprawdzić dokładnie czy coś ich nie płoszy w nocy w wolierze.
Budki lęgowe możemy zapewnić takie jak papużkom falistym lub zamontować półotwarte budki o wymiarach 30x25x25 ze średnicą otworu 5cm. Jednak najlepiej zapewnić różnego rodzaju budki, wydrążone kłody, aby ptaki same mogły wybrać, gdzie chcą gniazdować. Potrafią być wybredne i zmieniać miejsce. Jako wyściółki gniazda używają różnego rodzaju materiałów: siana, patyków, roślin, włókien kokosowych, kawałków ligniny, sznurka sizalowego, igieł sosnowych. Jeśli nie mają do nich dostępu, to użyją wszystkiego, co dadzą radę urwać swym dziobkiem. Natomiast nie będą używać miękkich materiałów typu bawełna czy innych oferowanych w sprzedaży dla małych ptaków. Gniazdo budowane jest raczej niechlujnie. Możemy im pomóc i wcześniej wyłożyć dno budki sianem. Oprócz budek, jako wyposażenie powinniśmy umieścić liczne żerdzie, huśtawki, drabinki i inne zabawki, karmniki, poidełka i baseny do kąpania.

Rozród
Samczyk zaleca się do samiczki, podrygując, kłaniając się i podskakując na gałązce. Czasem zalecają się z kawałkiem słomy w dziobku ( choć zdarza się to także już po kopulacji). Po zbudowaniu gniazda, około 10-14 dni po połączeniu się w parę, samiczka składa codziennie jedno jajko. Średnio składa 4-7 sztuk, chociaż zdarza się i 10. Po złożeniu wszystkich zaczyna je wysiadywać z pomocą partnera. W nocy jajka wysiaduje zawsze samiczka. Pisklęta wylegają się po 13-14 dniach. Młode po opierzeniu (24-28 dni) opuszczają gniazdo po miesiącu i przez jakiś czas są jeszcze dokarmiane przez rodziców. Gdy tylko zaczną jeść same pokarm, należy je oddzielić, aby para rodzicielska nie zaczęła ich prześladować. Gdy lęgi odbywa wiele par, można podrzucać nadliczbowe pisklaki innym parom mającym mniej liczne potomstwo. Zapobiegnie to ich przemęczeniu się i nadmiernej eksploatacji ptaków. Najlepsza liczba młodych w gnieździe to 5 pisklaków. Młodym można zakładać obrączkę w wieku 6 dni. Po 3-4 lęgach w sezonie należy rozdzielić ptaki na płcie, z co najmniej 6-miesieczną przerwą. Dietę trzeba zmienić na podstawową mieszankę, aby zapobiec otyłości.

Pożywienie
Dieta ryżowców powinna się składać z odpowiedniej mieszanki nasion, dodatku świeżych warzyw i owoców oraz białka zwierzęcego. Na rynku są dostępne gotowe karmy dla zeberek i amadyn. Może być używana także u innych tropikalnych i subtropikalnych ziarnojadów, w tym ryżowca siwego. Jest to podstawowa karma. Aby bardziej urozmaicić menu ptaka, można samemu zmieszać nasiona. W takiej mieszance powinny się znajdować następujące składniki: różne gatunki prosa ( białe, czerwone, zielone, senegalskie), kanar, ziarna rzepaku , rzepik, murzynek , siemię lniane, ziarna maku, łuskany owies lub śruta owsiana, kasza owsiana, rozdrobnione orzeszki ziemne i nasiona słonecznika, konopie, ziarna ziół, traw i warzyw. Bazą powinna być mieszanka: proso senegalskie, białe, kanar, murzynek (80:5:10:5) albo białe proso, kanar, proso senegalskie (60:25:15). Do 85% mieszanki podstawowej dodajemy mieszankę powyższych ziaren, nasion i zbóż. W okresie karmienia piskląt, powinniśmy dostarczać w szczególności nasiona traw i ziół, gdyż ptaki te chętnie wybierają je, trawią, a następnie karmią nimi pisklęta. W sezonie lęgowym w tych 15 procentach może się znaleźć 5-10% kaszy owsianej. W okresie zimowym można zwiększyć udział konopii. Jest ona bardzo smakowita. Oprócz takich mieszanek podajemy mokry pokarm: cykorię, jabłko, natkę pietruszki, marchewkę, szpinak, ogórek, cukinię, paprykę, pomidora, truskawki, brzoskwinie, pomarańcze, kiełki warzyw i zbóż. Można użyć również gotowych pokarmów dla miękkojadów oraz pokarmów jajecznych. Jako źródło białka zwierzęcego dwa razy w tygodniu możemy podać pokarmy suszone ( larwy komarów, dafnie, rurecznik, drobno posiekane larwy mączników) i świeże ( larwy mączników posiekane, larwy much, małe muszki, larwy mrówek, dżdżownice, wazonkowce, pająki).
Pokarmy powinny być uzupełniane o witaminy, minerały, aminokwasy, sepię lub wyparzone i pokruszone skorupki jaj, żwirek mineralny, proso w kłosach.

Profilaktyka i choroby
Bardzo ważne jest częste przycinanie pazurków, w szczególności przed sezonem lęgowym. Samiczka wylatując z budki, może zahaczyć za długimi pazurkami o pisklęta, wyrzucając je niechcący z gniazda.
Przed lęgami należy ptaki odrobaczyć zarówno na pasożyty wewnętrzne jak i zewnętrzne. Ryżowce mogą się zarazić kokcydiami oraz roztoczami. Dlatego należy dokładnie zabezpieczyć woliery zewnętrzne preparatem przed możliwą inwazją ptaszyńców. Dwa razy w roku trzeba (przed wpuszczeniem ptaków do woliery zewnętrznej i po zabraniu z woliery) zdezynfekować preparatami bezpiecznymi i przystosowanymi dla ptaków siatkę i elementy wyposażenia.
Trzeba często obserwować ptaki, czy nic im się nie dzieje, czy mają zdrowe dzioby, oczy, nóżki, nieposklejane upierzenie zwłaszcza w okolicy steku (kupra). Po zaobserwowaniu niepokojących objawów (apatia, osowienie, biegunka, narośle na łapkach, dziobie) należy się udać do lekarza weterynarii specjalizującego się w ptakach.

Ważne informacje i ciekawostki:

• ptaki trzymane w za małych klatkach i nie używane do rozrodu, szybko się otłuszczają – należy stosować u nich podstawową mieszankę z 3-4 rodzajów ziaren i najlepiej zmienić klatkę na większą;
• ryżowce z nudów mogą dziobać pręty klatki, dlatego druty i pręty nie mogą zawierać metali ciężkich ( np. cynku) ;
• woliery i klatki powinny być osłonięte od wiatru;
• ptaki cierpiące na niedobór składników odżywczych bledną, ich dzioby stają się jasne, czasem łuszczą się, obwódka wokół oczu jaśnieje;
• posiadane ptaki należy kupować z dokumentem z hodowli, rejestrujemy zarówno posiadaną parę jak i każde potomstwo, które z nich uzyskamy;
• ryżowce można trzymać z innymi ptakami, np. kanarkami, papużkami falistymi czy nimfami;
• te ciekawskie i towarzyskie ptaszki można oswoić, będą do nas przylatywały na zawołanie;
• woliera do której wypuszczamy ptaki, aby się wylatały nazywana jest wyfruwem.

Bibliografia:

• Poradnik ,,Ptaki Egzotyczne”, Matther M. Vriends, Tanya M. heming-Vriends, Solis, Warszawa 2004.
• aviornis.com.pl
• www.multihobby.net
• www.singing-wings-aviary.com
• www.zebrafinch.com
• www.finchinfo.com