MBD (ang. metabolic bone disease), czyli metaboliczna choroba kości, jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń u gadów przetrzymywanych w warunkach domowych. MBD jest terminem dość niejednoznacznym, gdyż tak naprawdę określa nie jedną, konkretną chorobę, ale raczej grupę zaburzeń związanych z wchłanianiem wapnia w organizmie i dysproporcją wapnia, fosforu i witaminy D3. Zaburzenia te prowadzą ostatecznie do zmian w układzie kostnym zwierzęcia. Mówiąc o chorobie metabolicznej, zawsze należy określić jej przyczynę – jeśli jest konsekwencją złej diety, to mówimy o NMBD (nutritional metabolic bone disease), jeśli jej przyczyna jest niezależna od żywienia, używamy terminu MBD.
MBD może występować u wszystkich gatunków płazów i gadów, jednak najbardziej narażone są żółwie lądowe i wodne oraz jaszczurki, które prowadzą dzienny tryb życia, np. agamy brodate, kameleony, legwany. Choroba praktycznie nie występuje u węży, ale może zdarzyć się u osobników zbyt długo karmionych tylko mysimi oseskami.
- Jakie błędy w hodowli mogą doprowadzić do rozwoju metabolicznej choroby kości?
Po pierwsze brak lub zbyt mała ilość promieniowania UVB w terrarium. W naturze gady wygrzewając się w promieniach słonecznych, są dzięki temu zdolne do wytworzenia w skórze nieaktywnej formy witaminy D3. Po pewnych przekształceniach w narządach zwierzęcia powstaje aktywna forma witaminy D3, która jest niezbędna do wchłaniania wapnia z jelit do krwi. W warunkach domowych musimy koniecznie wyposażyć „dom” naszego gada w żarówkę lub świetlówkę emitującą promieniowanie UVB, gdyż przez większą część roku nie jesteśmy w stanie wystawiać go na słońce. Sama suplementacja witaminy D3 w sztucznej formie również jest niewystarczalna. - Po drugie podawanie pokarmu ze zbyt małą ilością wapnia lub o nieodpowiednim stosunku wapnia do fosforu, który powinien wynosić 2:1. Należy unikać monodiety złożonej wyłącznie z owadów hodowlanych, a urozmaicać ją pokarmem roślinnym, np. mniszkiem lekarskim, ziołami, kiełkami. Dodatkowo, zwłaszcza młodym osobnikom, powinno podawać się preparaty bogate w wapń.
- Kolejnym błędem jest podawanie pokarmów zawierających szczawiany, np. sałaty, szpinaku, rabarbaru, botwinki, szczawiu, owoców cytrusowych. Szczawiany łączą się z jonami wapnia i powodują, że wapń staje się niemożliwy do wchłonięcia przez organizm.
Negatywne skutki może przynieść także podawanie witamin w niewłaściwych ilościach – nadmiar witaminy A może zahamować wchłanianie witaminy D3. - Za pojawienie MBD mogą odpowiadać także stany zapalne jelit czy obecność pasożytów wewnętrznych, a także zaburzenia w funkcjonowaniu nerek, wątroby, tarczycy i gruczołów przytarczycy.
Przy stałym niedoborze wapnia w organizmie gadów wzrasta poziom parathormonu odpowiadającego za gospodarkę wapnia i fosforu. Powoduje to pobieranie rezerw wapnia z kości, a w konsekwencji doprowadza do zmniejszenia twardości kości i zmian zwyrodnieniowych.
Początkowe objawy choroby są niespecyficzne, więc trudno ją rozpoznać. Są to między innymi: apatia, zmniejszony apetyt lub jego brak, problemy z poruszaniem się, zaczerwienienie końcówki języka, niemożność wyrzucenia języka (u kameleonów), wypadanie kloaki. W późniejszym okresie dochodzi do zniekształceń, obrzęków i zmiękczenia kości długich, kręgosłupa i żuchwy. Kości stają się podatne na złamania. Może pojawić się także drżenie mięśni oraz poważne zaburzenia w poruszaniu się. U żółwi dochodzi do zmiękczenia i zniekształceń karapaksu.
W początkowej fazie choroby pomóc może zmiana diety, zwiększenie dawek preparatów z wapniem i witaminą D3 oraz zadbanie o prawidłowe oświetlenie w terrarium. W przypadku osłabienia kości i problemów z poruszaniem się powinniśmy tymczasowo „przemeblować” nieco terrarium naszego gada, aby nie miał możliwości wskakiwania i wspinania się na wysokie elementy. Zmniejszy to prawdopodobieństwo upadku i złamania osłabionych kości. Jeśli zauważymy któreś z objawów, mogących wskazywać na to, że choroba jest bardziej zaawansowana, niezwłocznie udajmy się z naszym podopiecznym do weterynarza. Lekarz powinien przeprowadzić badanie krwi oraz RTG, w celu określenia stopnia zaawansowania choroby. Terapia polega najczęściej na długotrwałym, trwającym nawet do 6 miesięcy, podawaniu preparatów leczniczych. Musimy jednak liczyć się z tym, że powstałe deformacje kości się już nie cofną, a nasze zwierzątko na zawsze będzie miało utrudnione funkcjonowanie.
Zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć, więc decydując się na hodowlę egzotycznych zwierząt, musimy pamiętać o zapewnieniu im warunków jak najbardziej zbliżonych do tych, w jakich żyją w naturze. Bardzo istotna jest odpowiednio zbilansowana i zróżnicowana dieta, odpowiednia suplementacja oraz wyposażenie terrarium w żarówki UVB o mocy dopasowanej do potrzeb danego gatunku.
Bibliografia:
- www.przychodnia-jatagan.pl
- www.terrarium.com.pl/1980-mbd-metaboliczne-choroby-kosci-u-gadow/
- www.up.lublin.pl/files/weterynaria/parazytologia/DYDAKTYKA/cwiczenie-6-8.pdf
- www.vetopedia.pl
- zwierzakiegzotyczne.blogspot.com/